Auszüge aus der Rezension von Prof. Jerzy Tomaszewski

Fragmenty dłuższej recenzji Profesora Jerzego Tomaszewskiego. Przegląd Historyczny, rok 2009, nr 4
Nie ma chyba w Europie historyka zajmującego się dziejami klasy robotniczej, któremu byłoby obce nazwisko Juergen Kuczynski. (...) Miałem parokrotnie sposobność spotkać Juergena Kuczyńskiego osobiście i docenić jego krytyczne spojrzenie na radziecką wersję myśli marksistowskiej. (...) Książka Hansa H. Lembke zasługuje na uznanie i lekturę z licznych względów. Po pierwsze, jest to znakomite studium genealogiczne. Autor dotarł do wielu szczęśliwie zachowanych dokumentów, między innymi dotyczących meldunków w miastach wielkopolskich oraz naturalizacji Żydów w zaborze pruskim. Dzięki temu ukazał etapy , przez które przechodziły rodziny przedsiębiorców z małych miasteczek wielkopolskich na drodze do kariery zawodowej. (...) Z upływem lat i wzrostem zamożności omawianych rodzin ich poszczególni członkowie odchodzili od rodzinnej tradycji przedsiębiorców. Niektórzy czynili to tylko częściowo, a więc podejmowali studia politechniczne lub handlowe (...) zachowując związek z praktyką gospodarczą. Innych zainteresowania kierowały się ku humanistyce, a w rezultacie zostawali na przykład profesorami; lub ku polityce. Juergen Kuczynski łączył historię społeczno-gospodarczą z udziałem w ruchu komunistycznym. Hans H. Lembke poświęcił także sporo miejsca wpływowi omawianych rodzin na kształtowanie oblicza miast niemieckich. (...) Kolejny krąg zagadnień analizowanych w książce to wpływ polityki III Rzeszy na losy omawianych rodzin oraz ich przedsiębiorstw. (...) Pouczające są pod tym względem dzieje znanej nie tylko w Niemczech firmy Beiersdorf AG. (...) Książkę czytałem z wielkim zainteresowaniem, jej fragmenty niemal jak dobrą powieść kryminalną o zawikłanym wątku. (...) Jednak zabrakło mi w niej przede wszystkim ukazania działalności politycznej członków omawianych rodzin. (...) Na zakończenie parę słów wyjaśnienia, skąd się wzięły w tytule „czarne owce”. Nazbyt pochopna byłaby hipoteza, że dotyczy to komunisty Juergena Kuczynskiego, potomka bankierów, kupców i przemysłowców. Tak on sam określał - raczej żartobliwie – tych swoich przodków, którzy zamiast nauką, książkami i obroną proletariatu zajmowali się zarabianiem pieniędzy.

Rezension in Vierteljahrsschrift für Sozial- und Wirtschaftsgeschichte 97 (2010) 2, S. 223 Hartmut Kiehling

Der Autor dieses bemerkenswerten Buches ist Professor für Betriebswirtschaftslehre an der FH Brandenburg. Neuere unternehmenshistorische Arbeiten aus seiner Feder behandeln die Geschichte eines Hamburger Bankhauses (1906–1936) und die Terrainerschließung im Berliner Südwesten (1895–1940). Gleich der erste Satz des nun vorgelegten Buches bringt es auf den Punkt: Das Werk stellt die Geschichte zweier Berliner Familien dar und verbindet damit die Genres der Biografie, Unternehmens- und Familiengeschichte. Sie tut das fleißig, fast akribisch und doch mit leichter Hand, zeichnet Personen und Umstände vor dem Hintergrund des wirtschaftlichen und politischen Zeitgeschehens und lässt sie fast plastisch erscheinen. Wie sorgsam der Autor recherchiert hat, ahnt man angesichts eines äußerst umfangreichen Anmerkungsapparats und von über 100 Abbildungen. Schwerpunktmäßig behandelt Lembke das Berliner Bankhaus Kuczynski (…), das Bankhaus Gebr. Gradenwitz und andere Aktivitäten einer weit verzweigten Familie (…). Dabei wirft der Autor ein besonderes Augenmerk auf die industriellen Aktivitäten der Gradenwitz („Nivea, Zeppelin und Zahnfüllung“). Die letzten Kapitel beschäftigen sich mit der Nachkriegsgeschichte, der Restitution enteigneten Eigentums der beiden jüdischen Familien und vor allem mit dem marxistischen Wirtschafts- und Sozialhistoriker Jürgen Kuczynski, in dessen Leben sich über diverse Querbezüge noch einmal die Kreativität und Vielfalt seiner Vorfahren spiegeln. So verdichtet sich ein Buch über zwei Familien des jüdischen Besitz- und Bildungsbürgertums Berlins zum Flechtwerk der Beziehungen zwischen den beteiligten Personen und ihren Lebensumständen und wird zu einer Kulturgeschichte der Wirtschaft. Ein Dutzend Seiten Namens- und Firmenregister zeigt noch einmal schlaglichtartig die Dichte des Buches auf, die dem Leser angesichts seines leichten Stils gar nicht bewusst wird. So ist denn das Werk ein seltener Glücksfall.